Sunnudaginn 18. desember, 2005 - Ađsent efni
Klisjur og draumsýnir um Ísland

"Međ verki sínu vill Ósk draga fram ţann tvískinnungshátt sem er ađ finna bćđi í ţýskri og íslenskri afstöđu til náttúrunnar."

Picture 16


Sigríđur Ţorgeirsdóttir fjallar um sýningu íslenskra listamanna í Köln: "...list stendur ekki undir nafni ef hún hćttir ađ ögra."

NÝLEGA yfirstađin kynning á íslenskri list í Köln gefur tilefni til hugleiđinga um vissa hugarfarslega ţćtti menningartengsla Ţýskalands og Íslands. Samband ţessara tveggja landa hefur löngum veriđ sérstakt. Fyrir utan Norđurlandabúa eru Ţjóđverjar ţeir nágrannar okkar í Evrópu sem mestan áhuga og ţekkingu hafa á Íslandi.
Ţrátt fyrir hugmyndafrćđilega misnotkun nasista á norrćnum gođsagnaarfi hefur Ísland haldiđ áfram ađ heilla marga Ţjóđverja. En hugmyndin um Ísland hefur breyst. Áherslan hefur fćrst frá sagnaarfinum yfir á náttúru Íslands. Ţetta gerist á sama tíma og Ţjóđverjar hafa ađ miklu leyti glatađ náttúru síns eigin lands. Óvíđa er jafn mikil umrćđa um umhverfismál og náttúruvernd eins og í Ţýskalandi. Í huga margra Ţjóđverja er Ísland eitt örfárra landa sem hafa sloppiđ viđ afleiđingar efnaiđnađar og rask á vistkerfi sem ţýsk náttúra líđur fyrir.
Ef litiđ er til ţýskrar fjölmiđlaumfjöllunar um Ísland eru íslensk ţjóđareinkenni iđulega sett í samhengi viđ villta og ósnortna náttúru landsins. Í móđurlandi rök- og tćknivćđingar nútímans ţar sem "dulmagniđ" er horfiđ, eins og ţýski félagsfrćđingurinn Max Weber komst ađ orđi fyrir tćpri öld, ţykir eyjan í Norđurhafi, ţar sem fólk trúir á álfa og tröll, afskaplega forvitnileg. Ţarna lifir ţjóđtrú sem Ţjóđverjar ţekkja varla lengur af eigin raun. Íslendingar birtast ţýskum blađamönnum, ef dćma má ýmsar blađagreinar og sjónvarpsţćtti um Ísland, sem hálfgerđir álfar. Svo virđist sem margir ţýskir blađamenn leiti eftir náttúrubarninu í íslenskum viđmćlendum sínum, og grafi hér upp allt sem er skrýtiđ og sérviskulegt. Íslendingar gangast iđulega upp í ţessu hlutverki og halda sjálfir á lofti ímyndinni um einskonar nútímalega náttúruálfa. Ástćđan fyrir ţví hve margir Ţjóđverjar einblína á ţessa ţćtti í ímynd Íslands hlýtur ađ vera sú ađ landiđ er ţeim griđastađur fyrir hreina náttúru, ţjóđtrú og skemmtilega óstýriláta manngerđ sem ţrífst vart lengur í ţeirra eigin ţéttbýla, iđnvćdda, stađlađa, niđurnjörvađa og náttúrunídda landi.
Einn íslensku listamannanna sem sýndi verk sín á listkynningunni í Köln, Ósk Vilhjálmsdóttir, stóđ ţar fyrir gerningi sem var eins og ör sem miđađi í hjarta hinnar rómantíseruđu myndar af Íslandi. Ósk málađi eftirfarandi texta á ţýsku eldrauđum stöfum á vegg í sýningarrýminu:
"Í Skítlandi er allt ađ fara í skít. Skítţjóđverjarnir elska Skítland. Ţeir halda ađ Skítlendingarnir lifi í sátt viđ náttúruna. Skítţjóđverjarnir sjá skítálf eđa skíttröll í hverjum einasta Skítlendingi.
Á hálendi Skítlands mun verđa til risastórt skítlón svo ađ amerískt skítfyrirtćki geti keypt ódýra skítorku til ţess ađ reka stóra skítálbrćđslu. Ţetta risavaxna skítverkefni mun eyđileggja hálendi Skítlands. Skítlendingarnir halda ađ ţeir muni grćđa fullt af skítpeningum.
Nú hafa skítţýskir listasafnstjórar sett upp sýningu á skítlist frá Skítlandi."
Augljóslega passar ţessi mynd af Skítlandinu ekki viđ ímyndina af hinu hreina Íslandi. Međ verki sínu vill Ósk draga fram ţann tvískinnungshátt sem er ađ finna bćđi í ţýskri og íslenskri afstöđu til náttúrunnar. Ísland er markađssett sem land hinnar hreinu og ósnortnu náttúru á sama tíma og hálendiđ er lagt undir tröllauknar stíflur og stóriđjuvćđing er í fullum gangi.
Verk Óskar snertir líka annađ mál. Ţađ hefur veriđ merkilega hljótt um Kárahnjúkavirkjun í ţýskum fjölmiđlum. Ţađ hefđi mátt ćtla ađ hinir umhverfismeđvituđu ţýsku fjölmiđlamenn hefđu aldeilis gert ţessu máli skil, enda er Kárahnjúkavirkjun á svörtum lista World Wildlife Fund yfir nýjar virkjanir sem valda óverjandi umhverfisspjöllum. Hvernig stendur á ţessari sérkennilegu ţögn? Hvers vegna sýna ţýskir Íslandsvinir ekki ást sína í verki? Kann ein ástćđan ađ vera sú ađ umhverfisspjöllin á hálendinu ógni draumsýninni um hina hreinu og óspjölluđu náttúru landsins? Er ţessi draumsýn kannski Ţjóđverjum nauđsynleg til ţess ađ komast af í sínu eigin landi? Ţegar náttúran heima fyrir er "í skít" er gott ađ eiga sér draumaland hreinnar náttúru annars stađar.
Vart ţarf ađ geta ţess ađ ţađ fór hljótt um ţetta verk Óskar í fjölmiđlaumfjöllun um Íslandskynninguna. Ţađ hefur komiđ óţćgilega viđ ţá sem nćra stađalhugmyndir og ţá sem nćrast á klisjum um Ísland. En list stendur ekki undir nafni ef hún hćttir ađ ögra.
Ađ einu leyti tók Íslandskynningin í Köln fram hinni stóru og 50 milljóna króna dýru kynningu á íslenskri menningu og list sem fram fór í París fyrir ári: Landsvirkjun var ekki kölluđ til, en fyrirtćkiđ var á menningarkynningunni í París međ yfirgripsmikla og glćsta sýningu á hinni "hreinu, endurnýjanlegu, íslensku orku". Landsvirkjun hefur á undanförnum árum eytt hundruđum milljóna króna í bođun virkjana- og stóriđjustefnu. Til ađ fegra ímynd sína hefur fyrirtćkiđ m.a. styrkt fjölda listamanna sem sýna verk sín m.a. í virkjunum fyrirtćkisins. Hiđ hugrakka verk Óskar, "Skítland", er ekki síst sett til höfuđs ţeim lygum sem Landsvirkjun og íslensk stjórnvöld bođa međ gođsögninni um ađ orkan sem verđur framleidd í Kárahnjúkavirkjun sé "hrein og endurnýjanleg".

Höfundur er heimspekingur.